fbpx

#0 Tìm hiểu về “Quy trình sáng tác” của Viễn Zu

#0 Tìm hiểu về “Quy trình sáng tác” của Viễn Zu

Quy trình sáng tác ra những câu chuyện tuyệt vời
Quy trình sáng tác ra những câu chuyện tuyệt vời

Giới thiệu

Khi nói đến công việc của các nhà văn, chúng ta đang nói đến cả quá trình sáng tạo vô thức và có ý thức của người viết. Khả năng sáng tạo vô thức phụ thuộc vào khả năng quan sát, vốn kiến thức và quá trình tự rèn luyện của mỗi người; kỹ năng này đặc biệt quan trọng để tạo lên các tác phẩm ngắn nhưng có sức hút mạnh mẽ như thơ, lời nhạc và truyện ngắn. Ngược lại, khả năng sáng tạo có ý thức phụ thuộc vào khả năng nghiên cứu, tư duy phân tích – tổng hợp kiến thức của mỗi người; kỹ năng này đặc biệt quan trọng để viết nghiên cứu, tiểu thuyết đồ sộ và các tác phẩm khảo cứu khoa học – lịch sử, triết học.

Mọi người thường coi quá trình sáng tác là một quá trình tuyến tính. Nghĩa là, chỉ cần bạn thực hiện tuần tự theo từng bước, bạn sẽ tạo ra một tác phẩm chất lượng. Và đúng là có một số người có thể viết theo cách này; nhưng hầu hết các nhà văn đều có Quy trình sáng tác của riêng mình. Một số người luôn bắt đầu bằng bước đầu tiên, thực hiện tuần tự các bước tiếp theo đến khi họ đi đến bước cuối cùng. Một số người thích hoàn thiện từng câu, từng đoạn văn hoặc từng trang; sau đó họ mới bắt tay vào viết nội dung tiếp theo. Những người khác có xu dành nhiều thời gian biên tập sau khi đã hoàn thành câu chuyện.

Có lẽ, không có quy trình sáng tác nào phù hợp với tất cả mọi người. Vì vậy, bạn nên sáng tác theo nhiều cách khác nhau để biết quy trình sáng tác nào phù hợp với bạn nhất. Tất nhiên, bạn cũng thử Quy trình viết văn gồm 5 bước dưới đây của Viễn Zu:

  1. Chọn chủ đề
  2. Tìm thông tin
  3. Dựng cốt truyện
  4. Trình bày chi tiết
  5. Biên tập và minh họa

Với một số người, các giai đoạn sáng tác trên khá rõ ràng và rành mạch. Nhưng với hầu hết mọi người, chúng thường không có ranh giới rõ ràng. Khi sáng tác một tác phẩm dài, có thể, mọi người sẽ nảy ra những ý tưởng mới rồi quay lại các bước cũ để sửa đổi kế hoạch. Còn khi sáng tác những tác phẩm ngắn hơn, có thể, mọi người sẽ sửa đổi – hoàn thiện nội dung ngay trong quá trình thực hiện. Nói chung, bạn luôn luôn có xu hướng bổ sung nội dung và sửa đổi lại kế hoạch trong suốt quá trình sáng tác của mình… cho đến khi bạn hài lòng với bản thảo cuối cùng.

Nghề viết

Chọn theo đuổi nghề viết nghĩa là bạn đang theo đuổi một công việc có truyền thống rất lâu đời: đặt các từ ngữ đã nói xuống một bề mặt và cho phép người khác chuyển đổi nó trở lại thành lời nói (đọc). Nhưng Viết cũng là một phần của một công việc truyền thống lâu đời hơn, đó là Kể Chuyện.

Kể chuyện là một trong những công việc lâu đời nhất mà con người từng làm. Chúng ta kể chuyện mọi lúc, theo nhiều cách khác nhau. Ví dụ, trả lời cho câu hỏi: Ngày hôm nay của bạn thế nào? hoặc Bạn bắt đầu thấy những triệu chứng này khi nào? cũng là một câu chuyện. Một cuốn tiểu thuyết cũng chỉ là một câu chuyện được nhà văn kể về một hoặc nhiều sự kiện liên tiếp bằng cách mô tả chi tiết những bối cảnh, các nhân vật, lời thoại chi tiết hơn.

Là một nhà văn, bạn có rất ít các công cụ để thực hiện công việc của mình. Tất cả những gì bạn cần là một vài cây bút, một vài trang giấy trắng và những từ mà bạn sẽ viết lên đó. Và đó là tất cả những gì bạn cần để xây dựng mọi thứ trong câu chuyện của mình dưới dạng lời nói (truyện chữ). Nhưng lời nói của bạn là tiếng nói, văn phong của riêng bạn – sẽ không có người nào có giọng văn giống hệt như bạn.

Thông thường, mong muốn viết văn bắt nguồn từ việc đọc. Nhưng đôi khi, viết cũng là một cách để nhiều người chia sẻ với người khác về bản thân mình. Nhưng, thể hiện bản thân cũng có thể khiến làm nổi bật những khác biệt và vô tình sẽ khiến bạn thêm cô độc. Vì vậy, thay vì cố gắng thể hiện cái tôi, cái bản ngã đầy dục vọng của mình; hãy khơi gợi cho người đọc cảm giác tò mò, hồi hộp, thích thú…

Sau khi có những ý tưởng đầu tiên về câu chuyện đầu tiên của mình. Bạn sẽ phải đối mặt với thách thức đầu tiên trên con đường trở thành nhà văn: kể câu chuyện đầu tiên của chính mình. Nếu bạn đã vượt qua thử thách, điều đó rất tốt! Xin chúc mừng bạn! Nếu không? Điều gì đang ngăn cản bạn kể câu chuyện của mình? Bạn đang sợ hãi điều gì? Nhưng dù câu trả lời của bạn là gì, bạn sẽ không bao giờ biết được mình có thể làm được những gì cho đến khi bạn cố gắng. Và cố gắng nghĩa là bạn phải bắt tay vào thực hiện.

Đừng sợ! Mọi tiểu thuyết gia nổi tiếng trên đời này đều đã từng đi trên con đường giống nhau. Tất cả chúng tôi đều bắt đầu với trang giấy trắng đầu tiên, viết câu đầu tiên và vượt qua chướng ngại vật đầu tiên… Hãy kể cho những trang giấy nghe câu chuyện của bạn. Đặt giọng nói trong đầu của bạn xuống nó. Những trang giấy này rất kín đáo, nó sẽ không kể câu chuyện của bạn cho người khác cho đến khi bạn cho phép. Vì vậy, bạn có thể kể bất cứ điều gì mà không cần sợ hãi. Hãy bắt đầu nào!

Nhà văn và độc giả

Các từ trên một trang sách chỉ là các từ trên một trang sách, không phải câu chuyện. Cũng giống như những nốt nhạc đen trên bản nhạc, các nốt nhạc sẽ không phát ra âm thanh cho đến khi ai đó chơi đàn. Trong trường hợp một cuốn sách, chỉ khi có ai đó đọc sách, các từ trong những trang sách mới chuyển đổi thành các phần của câu chuyện hiện ra trong tâm trí người đọc như: hình ảnh, âm thanh, màu sắc, mùi vị, con người…

Khi đọc sách, bộ não của người đọc sẽ phải hoạt động cường độ cao hơn khi xem phim gấp nhiều lần. Bởi vì, não của bạn phải tưởng tượng ra mọi thứ chỉ từ một vài thông tin được mô tả trên các trang giấy. Vì vậy, những gì bạn đang cung cấp cho người đọc chỉ là một vài chi tiết, manh mối mà người đọc sẽ phải diễn giải. Và với tư cách một nhà văn, tất cả những gì bạn có thể làm là cung cấp nhiều thông tin nhất có thể; sau đó, ném cuốn sách của bạn ra thế giới và hy vọng những điều tốt đẹp nhất sẽ đến với nó. Và đó là tất cả những gì bạn có thể làm.

Bạn không thể ra lệnh cho người đọc cách họ nên đọc hoặc đón nhận cuốn sách của bạn. Bởi vì, một khi đã được xuất bản ra công chúng, ý nghĩa của nó không còn do người viết quyết định nữa. Ngay cả khi bạn cố gắng đưa ý nghĩa X vào cuốn sách, người đọc hoàn toàn có thể đón nhận nó theo một cách hoàn toàn khác. Và cách độc giả đón nhận cuốn sách thường thay đổi theo thời gian. Vì vậy, Thomas Hardy nghĩ rằng tác phẩm “Tess of the D’urbervilles” nói về số phận trớ trêu, và chúng tôi nghĩ đó là một câu chuyện khá kỳ quặc về những gì đã xảy ra với phụ nữ trong thời kỳ Victoria. Ý tôi là, đó là những gì tôi nghĩ. Bạn nghĩ sao?

Chọn chủ đề

Là một nhà văn chuyên nghiệp, bạn nên rèn luyện cho mình kỹ năng nghiên cứu để có thể viết về bất kỳ chủ đề nào mà độc giả của bạn quan tâm; bất kể bạn có thể hay không thể đưa ra câu trả lời thỏa đáng cho câu hỏi đó.

Thông thường, chúng ta thường chọn viết về chủ đề mà chúng biết rõ nhất. Như viết về cảm nhận của bản thân về thế giới xung quanh hoặc chia sẻ/giải đáp những câu hỏi thuộc lĩnh vực mà bạn am hiểu. Khi ấy, chiều sâu và tính bao quát của chủ đề phụ thuộc vào hiểu biết sẵn có và khả năng nghiên cứu của bạn.

Ví dụ: Nếu bạn là một người mới học Tiếng Việt thì chủ đề hợp lý có thể là viết về các dấu, âm vị và cách phát âm trong tiếng việt. Nhưng nếu là một chuyên gia, bạn có thể viết về cách dùng từ – đặt câu trong tiếng việt.

Ngoài viết về các chủ đề thân quen, các nhà văn cũng có xu hướng viết về các chủ đề mà người đọc quan tâm. Bởi vì, suy cho cùng thì viết văn cũng là một nghề tạo ra sản phẩm hoặc dịch vụ để phục vụ người dùng giống như bao ngành nghề khác.

Theo thời gian, nhiều nhà văn và tờ báo duy trì sự tồn tại của mình bằng cách hòa mình vào một cộng đồng nào đó để tìm hiểu các vấn đề mà người đọc đang gặp phải; từ đó, đưa ra các giải pháp giúp độc giả giải quyết những khúc mắc ấy. Vì vậy, rất nhiều nhà văn và tờ báo có xu hướng trở thành chuyên gia trong một lĩnh vực nào đó để phục vụ một nhóm độc giả cụ thể với những nhu cầu rất cụ thể.

Hiểu độc giả

Ngày nay, thế giới quá rộng lớn và bị phân mảnh bởi địa lý, ngôn ngữ, tôn giáo, sở thích, mức độ hiểu biết, quan điểm về chính trị… Việc chọn phục vụ tất cả các độc giả trên thế giới là một kế hoạch bất khả thi với bất kỳ hãng thông tấn báo chí nào. Vì vậy, trước khi cầm bút, hãy đảm bảo rằng bạn đã hiểu rõ độc giả mà bạn hoặc tờ báo (nơi bạn làm việc) đang hướng đến. Trả lời các câu hỏi quan trọng dưới đây sẽ gợi ý cho bạn một số chủ đề bằng cách giúp bạn hiểu rõ về độc giả mà bạn hoặc tờ báo của bạn đang hướng tới:

  1. Độc giả của bạn là ai?
  2. Họ quan tâm đến các chủ đề nào?
  3. Bạn có thể cung cấp những loại nội dung nào?
  4. Điều gì sẽ khiến độc giả của bạn cảm thấy thú vị?
  5. Giọng điệu, phong cách và từ ngữ nào phù hợp với độc giả của bạn?
  6. Tần xuất xuất hiện các thuật ngữ trong bài viết của bạn khoảng bao nhiêu thì hợp lý?

Hiểu mục đích

Bằng cách bắt tay vào thực hiện, ý tưởng của bạn sẽ dần thành hình từ những dòng chữ đầu tiên, ngữ cảnh đầu tiên, nhân vật đầu tiên… Khi ý tưởng đã thành hình, bạn cũng cần phải hiểu rõ về mục đích sáng tác của mình. Hãy nhớ rằng, nhà văn luôn sáng tác vì một lý do cụ thể nào đó. Hiểu rõ mục đích sáng tác của mình sẽ giúp bạn gắn kết với người đọc và tìm ra cách diễn đạt hiệu quả nhất.

  1. Mục đích của tác phẩm này là gì?
  2. Độc giả sẽ sử dụng nó như thế nào?
  3. Họ sẽ có thái độ, phản ứng như thế nào với bài viết này?
  4. Độc giả của bạn được thuyết phục bởi hình mẫu tư tưởng trong tác phẩm của bạn hay những dữ liệu thống kê?

Lập kế hoạch viết

Sau khi hiểu rõ về độc giả và làm rõ mục đích sáng tác của mình; bạn cần xác định xem những thông tin này ảnh hưởng như thế nào đến kế hoạch sáng tác của bạn. Sau đây là một số câu hỏi quan trọng mà bạn cần trả lời:

  1. Bạn cần khoảng bao nhiêu thông tin đề truyền đạt?
  2. Đó là những loại thông tin nào?
  3. Mức độ chi tiết của từng loại thông tin?
  4. Những khái niệm nào bạn cần nhấn mạnh?
  5. Bạn có thể dành bao nhiêu thời gian để nghiên cứu?

Tìm thông tin

Dựa vào nguồn tin và cách sáng tạo nội dung, chúng ta có thể chia công việc của nhà văn thành 3 cấp độ (biên dịch, biên soạn và sáng tác) và chia các tác phẩm thành 2 thể loại (tác phẩm hư cấu phi hư cấu).

Biên dịch là việc chuyển đổi nội dung từ cách diễn đạt bằng ngôn ngữ này sang cách diễn đạt bằng ngôn ngữ khác. Biên soạn là việc tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn để tạo thành một tác phẩm mới. Sáng tác là việc sáng tạo ra nội dung hoàn toàn mới bằng cách chia sẻ hiểu biết, cảm nhận của bản thân về thế giới. Những tác phẩm được sáng tạo dựa trên thông tin có thực được gọi là Tác phẩm phi hư cấu. Những tác phẩm có sử dụng nội dung được tạo ra bằng trí tưởng tượng (không có thực) được gọi là Tác phẩm hư cấu.

Nhà biên dịch chủ yếu tìm các từ có nghĩa tương đương và quá trình này phụ thuộc vào vốn kiến thức và một số ít các từ điển mở như Wikipedia. Nhà biên soạn làm việc chủ yếu dựa vào vốn kiến thức của bản thân, đôi khi, họ cũng cần thực hiện một số nghiên cứu nhỏ để làm rõ kiến thức hoặc quan điểm của mình. Còn cách tìm kiếm thông tin của người sáng tác (tác giả) của họ chủ yếu phụ thuộc vào thể loại tác phẩm mà đang viết.

Nếu bạn đang viết một tác phẩm hư cấu, thông tin đến chủ yếu từ trí tưởng tượng của bạn. Nếu bạn đang viết một tác phẩm phi hư cấu, có thể, bạn sẽ cần rất nhiều công sức để tìm kiếm thông tin mà không có gì đảm bảo bạn sẽ tìm thấy câu trả lời. Đó cũng là nguyên nhân khiến các tác phẩm đồ sộ và thú vị thường thuộc về các tác phẩm được tạo ra bởi trí tưởng tượng. Nhưng ngay cả các tác phẩm được tạo ra bởi trí tưởng tượng cũng được tạo ra dựa trên những thông tin, câu chuyện hoặc tình tiết có thực.

Tìm kiếm thông tin

Những nhà văn viết các tác phẩm hư cấu thường thích sử dụng kỹ thuật khai thác trực giác để lục lọi mọi thứ trong quá khứ và khai thác tối đa khả năng sáng tạo của bản thân. Ngược lại, những nhà văn viết truyện phi hư cấu thích sử dụng các kỹ thuật tìm kiếm thông tin theo hệ thống để lần theo các manh mối để tìm kiếm câu trả lời. Đôi khi, các nhà văn cần thực hiện nghiên cứu để có được những thông tin cần thiết để xây dựng tác phẩm của mình. Nhưng, bạn không nhất thiết phải hành động giống như những người khác, việc chọn dùng kỹ thuật nào để khai thác thông tin nào hoàn toàn tùy thuộc vào quyết định của bạn.

Kỹ thuật khai thác trực giác

Kỹ thuật khai thác trực giác thường phù hợp cho các nhà văn thích khám phá chủ đề bằng cách cảm nhận và trải nghiệm. Họ thường không biết mình phải bắt đầu từ đâu và cảm thấy thoải mái hơn khi để trí tưởng tượng tự do để liên tưởng đến ý tưởng của họ. Các kỹ thuật khai thác trực giác bao gồm: động não, kết hợp, xâu chuỗi và viết nhật ký.

Động não

Động não cho phép nhà văn tìm ra những ý tưởng đang chìm trong tâm trí, trí nhớ và trực giác. Nó tìm kiếm những “mối liên kết” để tìm kiếm và gắn kết các ý tưởng mới thành một chuỗi. Bạn có thể động não với chính mình hoặc người khác để suy nghĩ thấu đáo về chủ đề của mình. Để động não, bạn thực hiện các bước sau:

  • Đặt giới hạn thời gian cụ thể: Trước tiên, bạn đặt đặt ra một mốc thời gian cụ thể, chẳng hạn như 5 phút hoặc 10 phút. Trong khoảng thời gian này, bạn sẽ phải đình chỉ óc phê bình của mình và kiên quyết không chỉ trích, chỉnh sửa và kiểm duyệt các ý tưởng trong suốt thời gian bạn đặt ra.
  • Chuẩn bị không gian để viết: Chuẩn bị thật nhiều các tờ giấy trắng hoặc khoảng trống trên máy tính của bạn để đảm bảo rằng bạn sẽ không hết gian để viết khi hết tưởng. Bạn có thể sử dụng bút mực hoặc bút chì thường nhưng đôi khi sử dụng bút chì hoặc bút lông màu sẽ kích thích bạn nảy sinh ra nhiều ý tưởng mới lạ.
  • Viết từ khoá, cụm từ hoặc ý tưởng: Khi đã sẵn sàng, bạn hãy viết các từ khoá, cụm từ hoặc các ý tưởng liên quan đến chủ đề. Bạn có thể viết ở bất cứ đâu, dù đó là đầu trang, giữa trang hay cuối trang. Hãy tiếp tục viết, đừng dừng lại và sử dụng những gì bạn đã viết để có thêm ý tưởng.
  • Ghi chép nhanh chóng mọi suy nghĩ: Các ý tưởng sẽ đến rất nhanh và bạn nên viết ra giấy mọi thứ ngay lập tức và không đánh giá giá trị của nó. Nếu bạn đang động não theo nhóm, hãy chỉ định một người ghi chép lại mọi ý tưởng một cách nhanh chóng. Điều quan trọng là không để các luồng suy nghĩ bị ngắt quãng.

Khi hết thời gian, hãy tạm dừng động não trong vài phút. Hãy nhìn lại danh sách của mình, khoanh tròn vào những ý tưởng hoặc cụm từ mà bạn quan tâm hoặc gợi ý về một điều gì đó mà bạn muốn theo đuổi. Danh sách sơ bộ này có thể cung cấp cho bạn các cụm từ, từ và ý tưởng chính cho một phiên động não khác. Bạn càng động não, bạn càng tạo ra nhiều tài liệu phục vụ cho quá trình viết. Bạn có thể động não cho đến khi nào bạn cảm thấy hài lòng về số lượng những thông tin mình đã tìm thấy.

Khi kết thúc quá trình sử dụng kỹ thuật động não, bạn có thể bắt đầu phân tích và sắp xếp các ý tưởng của mình một cách có ý thức. Một lợi ích bổ sung của việc sử dụng kỹ thuật động não là bạn đang đưa quan điểm cá nhân, kiến thức, trí nhớ và sự sáng tạo của riêng bạn vào tác phẩm của mình. Như vậy, có nhiều khả năng bạn sẽ tạo ra những nội dung hoàn toàn mới.

Kết hợp và xâu chuỗi

Phương pháp kết hợp và xâu chuỗi rất giống nhau, chúng đều sử dụng các “mối liên kết” để khám phá những ý tưởng mới. Với phương pháp kết hợp, bạn viết chủ đề vào giữa trang giấy, động não và viết ra các mối liên kết với các ý tưởng khác từ nó. Sau đó, bạn tiếp tục chọn một hoặc nhiều nhánh và làm tương tự để có nhiều thông tin về chủ đề hơn.

Ví dụ về phương pháp kết hợp

Với phương pháp xâu chuỗi, bạn đặt chủ đề của mình trong một cái hộp, sau đó bạn vẽ một mũi tên từ hộp đó sang hộp khác, trong hộp mới bạn viết một từ khoá, cụm từ hoặc một ý tưởng liên quan. Sau một thời gian, bạn sẽ có một chuỗi giống như chuỗi ngọc trai các ý tưởng bổ sung cho ý tưởng ban đầu của bạn.

Viết nhật ký

Nhiều nhà văn viết nhật ký để suy nghĩ về chủ đề hoặc viết tự do để sử dụng trong tương lai. Trên thực tế, viết nhật ký là một kỹ thuật rất lâu đời mà các nhà văn đã sử dụng để rèn luyện tư duy viết lách và ghi chép lại những gì họ học được. Nếu bạn thường xuyên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thông tin về chủ đề, hãy viết nhật ký ghi lại toàn bộ quá trình tìm kiếm thông tin về chủ đề; nó sẽ là ý tưởng, giải pháp, lối thoát và phần thưởng quý giá nếu bạn không thể trả lời câu hỏi chủ đề.

Kỹ thuật tìm kiếm thông tin theo hệ thống

Thông thường, các nhà văn thích quan sát, phân tích, sắp xếp và phản ánh những gì mình quan sát được thường làm việc hiệu quả với các kỹ thuật có hệ thống.

Chiến lược cổ điển

Sử dụng chiến lược cổ điển sẽ giúp bạn hiểu biết chi tiết, đầy đủ về chủ đề mà bạn đang khám phá. Các thông tin bạn cần tìm hiểu gồm:

  1. Định nghĩa
  2. Phân loại
  3. So sánh và đối chiếu
  4. Phân tích nguyên nhân và kết quả
  5. Tìm hiểu quy trình hoặc nguyên lý hoạt động

Sau đây là ví dụ về cách sử dụng chiến lược cổ điển để tìm kiếm thông tin.

Chủ đề: Ảnh hưởng của ô nhiễm Pfiesteria ở Vịnh Chesapeake

Định nghĩa: Ô nhiễm là gì? Pfiesteria là cái gì? Tảo hay vi khuẩn? Vịnh là gì? Vịnh Chesapeake ở đâu?
Phân loại: Ô nhiễm Pfiesteria Vịnh Chesapeake có được phân loại không? Nếu có thì thuộc về loại nào? Ảnh hưởng đến cua, cá và con người như thế nào?
So sánh và đối chiếu: Có các loại tảo nào khác có thể bùng phát khác không? Mức độ nguy hiểm so với Pfiesteria như thế bào? Các loại tảo trong vịnh đã thay đổi ra sao?
Nguyên nhân và kết quả: Những nguyên nhân gây ra ô nhiễm Pfiesteria ở Vịnh Chesapeake? Việc trang trại chạy từ Hạt Lancaster có ảnh hưởng đến Pfiesteria không? Những ảnh hưởng đến con người cũng như quần thể cá là gì? Ảnh hưởng đến những người khác sống và làm việc trên vịnh như thế nào?
Phân tích quy trình: Ô nhiễm Pfiesteria xảy ra như thế nào? Nguyên nhân nào khiến tảo phát triển đến mức nguy hiểm như vậy? Mô tả quá trình nước trở nên nguy hiểm. Mô tả quá trình chết ở cá. Còn con người thì sao?

Chiến lược của các nhà báo truyền thống

Hầu hết nhà văn đều quen thuộc với các câu hỏi của nhà báo truyền thống để thu thập thông tin (5H1W) để hiểu về sự kiện và ngữ cảnh của chủ đề mà bạn đã chọn:

  1. Ai?
  2. Chuyện gì?
  3. Ở đâu?
  4. Khi nào?
  5. Diễn ra như thế nào?
  6. Tại sao?

Sau đây là ví dụ về cách sử dụng chiến lược của các nhà báo cổ điển để tìm kiếm thông tin.

Chủ đề:   Ảnh hưởng của ô nhiễm Pfiesteria ở Vịnh Chesapeake

Ai? Ai là người gây ra ô nhiễm Pfiesteria? Nó ảnh hưởng đến ai? Ai quan tâm đến nó? Những người sống trên vịnh? Làm việc trên vịnh? Ngư dân?
Chuyện gì? Có nên coi vụ bùng phát Pfiesteria là nghiêm trọng không? Chủ đề hẹp chỉ đối với ô nhiễm Pfiesteria ở cá? Còn con người thì sao?
Ở đâu? Chỉ ở sông Wicomico hay sông Choptank? Tôi sẽ bao gồm phần nào của vịnh? Bờ Đông có bị ảnh hưởng nhiều hơn Bờ Tây không?
Khi nào? Tập trung nghiên cứu của tôi vào năm trước? Năm năm qua? Có lịch sử bùng phát Pfiesteria mà tôi nên xem xét không?
Diễn ra như thế nào? Ô nhiễm do đâu mà có? Trang trại của người Amish ở Hạt Lancaster, Pennsylvania? Trang trại gà ở Bờ Đông?
Tại sao? Vụ dịch Pfiesteria đã giết chết 5 người. Hàng triệu đô la bị mất cho ngư dân. Ảnh hưởng kinh tế và sức khỏe đáng kể.

Nhìn chủ đề từ nhiều khía cạnh

Nhìn chủ đề từ nhiều khía cạnh có thể sẽ giúp bạn khám phá ra những ý tưởng, chi tiết bất ngờ mà lẽ ra bạn sẽ không thấy. Phương pháp này yêu cầu bạn nhìn chủ đề như một thực thể, một hệ thống hoặc một phần của hệ thống. Từ đó, bạn có thể mường tượng ra cách nó thay đổi trong từng hoàn cảnh cụ thể.

Trả lời những câu hỏi sau để có thông tin từ nhiều góc nhìn về chủ đề của bạn:

  1. Thực chất, nó là cái gì?
  2. Đặc điểm, tính chất của nó là gì?
  3. Nó nằm ở đâu trong hệ thống lớn hơn?
  4. Nó như thế nào so với thực thể tương tự?
  5. Theo thời gian, nó thay đổi như thế nào và thay đổi bao nhiêu để trở thành một thứ khác?
  6. Tại sao nó đặc biệt?

Sau đây là ví dụ về cách nhìn chủ đề từ nhiều khía cạnh để khai thác thông tin

Chủ đề: Ô nhiễm môi trường của Vịnh Chesapeake

Thực chất, nó là cái gì? Pfiesteria là một dạng ô nhiễm tảo? Vi khuẩn?
Đặc điểm, tính chất của nó là gì? Làm thế nào để nhận diện ô nhiễm do Pfiesteria? Chúng ta có thể nhận biết trước khi cá bắt đầu chết không? Hàng triệu con cá chết? Bờ biển phủ đầy tảo? Nước đục, có mùi hôi? Gây ra một loại bệnh mất trí nhớ ở người.
Nó nằm ở đâu trong hệ thống lớn hơn? Có những loại ô nhiễm nào khác trong vịnh? Nó có gây ô nhiễm nước chủ yếu không? Nó cạnh tranh với những loại tảo nào khác?
Nó như thế nào so với các thực thể tương tự? Pfiesteria có phải là loại tảo chết người duy nhất được tìm thấy ở đó không?
Theo thời gian, nó thay đổi như thế nào và thay đổi bao nhiêu trước khi trở thành thứ khác? Mất bao lâu để Pfiesteria trở nên chết chóc? Nó có chuyển đổi không? Nó có bao giờ không chết người? Nó có thay đổi trong những năm qua không? Ảnh hưởng của đợt bùng phát có thay đổi không?
Tại sao nó đặc biệt? Pfiesteria là một loại hay một trong nhiều chủng? Tại sao dòng này lại gây chết người như vậy? Có phải tất cả các vụ bùng phát tảo đều ảnh hưởng đến con người không?

Trong quá trình sử dụng các kỹ thuật có hệ thống để khai thác thông tin, bạn sẽ thu thập được những tài liệu, bằng chứng hỗ trợ cho quan điểm của mình. Những tài liệu này cũng là nguồn thông tin quan trọng giúp bạn này sinh ra những ý tưởng sáng tác trong quá trình viết.

Thực hiện nghiên cứu thăm dò

Trong nhiều trường hợp, những thông tin bạn tìm kiếm và học được không đủ để bạn bước sang giai đoạn tiếp theo của quá trình viết. Khi đó, bạn cần thực hiện các nghiên cứu thăm dò để khám phá ra những thông tin chưa từng được mọi người biết đến trước đó. Hãy nhớ rằng, công việc chính của các nhà văn là viết – không phải nghiên cứu. Vì vậy, nếu bạn buộc phải nghiên cứu, hãy thực hiện nó trước khi giai đoạn tìm kiếm thông tin kết thúc.

Sử dụng thông tin

Ngoại trừ những thông tin hoàn toàn do bạn sáng tạo ra. Trong hầu hết trường hợp, kiến thức bạn học và khám phá được là thành quả hoặc dựa trên thành quả của các nghiên cứu trước đó. Vì vậy, trong các tác phẩm biên soạn: tôn trọng bản quyền, trích dẫn hợp lý và ghi công xứng đáng cho các tác giả, tác phẩm đã góp công xây dựng lên tác phẩm của bạn là bắt buộc.

Tôn trọng bản quyền không chỉ là để đảm bảo quyền lợi của bên nắm bản quyền mà còn khuyến khích xã hội đầu tư vào nghiên cứu, phát triển. Trích dẫn hợp lý không chỉ là để đảm bảo các nhà văn không bị bóc lột, khuyến khích người học sử dụng ngôn ngữ của mình mà còn là để đảm bảo người học đang học tập đích thực (bạn không thể sử dụng ngôn ngữ của mình để mô tả ý tưởng một cách mạch lạc trừ khi bạn hiểu rõ về chúng). Ghi công xứng đáng không chỉ để đảm bảo công bằng cho các tác giả, tác phẩm đã góp công làm nên tác phẩm của bạn mà còn để người đọc dễ dàng theo dõi nguồn tin để nghiên cứu sâu hơn hoặc để kiểm chứng thông tin trong tác phẩm của bạn.

Ba nguyên tắc trên vừa là đạo đức của học giả và cũng là nền tảng để đảm bảo nền học thuật phát triển lành mạnh. Hành vi sử dụng sản phẩm trí tuệ (từ ngữ, cách diễn đạt, hình ảnh minh hoạ…) của mình (trong các tác phẩm trước đó) hoặc của người khác mà không trích dẫn hợp lý và ghi công xứng đáng bị gọi là Đạo văn. Có ba cách để bạn có thể sử dụng thông tin từ các nguồn:

Trích dẫn

Khi bạn cần bảo tồn ngôn ngữ gốc, viện dẫn uy tín của tài liệu nguồn hoặc tài liệu gốc được diễn đạt tốt đến mức không thể tóm tắt hoặc diễn giải, hãy trích dẫn nguyên văn. Hãy tham khảo ví dụ sau:

Một tổ chức nên có một bản tuyên bố về sứ mệnh, mục tiêu và nhiệm vụ. Các mục tiêu, nhiệm vụ này phải là điều tối quan trọng đối với tổ chức và được phản ánh trong các quyết định chiến lược và chiến thuật của tổ chức. Như Finkelstein tuyên bố: “các phân khúc thị trường, sản phẩm hoặc dịch vụ và cấu trúc tổ chức có thể cần thay đổi theo thời gian để đảm bảo các định hướng chiến lược tiếp tục được tuân thủ” (1993,p 193).

Trong đó: lời của người viết cung cấp ngữ cảnh cho phần trích dẫn, phần trích dẫn được sử dụng để bổ trợ uy tín cho lập luận của người viết.

Tóm tắt

Tóm tắt là từ chỉ việc tạo ra một phiên bản ngắn hơn nhiều và chứa đựng những thông tin cốt lõi nhất của tài liệu nguồn. Để tạo bản tóm tắt mạch lạc, bạn cần am hiểu toàn bộ thông tin từ tài nguồn.

Ví dụ về cách tóm tắt:

“Chúng ta đang sống trong một thế giới công nghệ thay đổi nhanh chóng và cạnh tranh gay gắt, môi trường hoạt động của một tổ chức hiếm khi không thay đổi. Hình 12.1 minh họa một số yếu tố môi trường ảnh hưởng đến các định hướng chiến lược.

“Các phân khúc thị trường, sản phẩm hoặc dịch vụ và cấu trúc tổ chức có thể cần thay đổi theo thời gian để đảm bảo các định hướng chiến lược tiếp tục được tuân thủ. Một doanh nghiệp phải phản ứng nhanh chóng dưới áp lực cạnh tranh, lập pháp hoặc chính trị. Để đạt được điều này, nhiều quyết định chiến lược đã được xác định trước đây phải được đưa ra ở cấp độ thấp hơn trong tổ chức so với trước đây. Các tuyên bố chiến lược đưa ra định hướng tổng thể và các tiêu chí để lựa chọn thị trường và công nghệ phù hợp; nghĩa là, chúng cung cấp sự tập trung lâu dài. Các tuyên bố chiến thuật sử dụng hướng dẫn này để thực hiện các định hướng cụ thể trong ngắn hạn. Chúng cho phép tổ chức tự cấu trúc để thay đổi nhanh chóng về môi trường, nền kinh tế, luật pháp, cạnh tranh, công nghệ, và trong mối quan hệ với người mua và nhà cung cấp. Trọng tâm chiến thuật này bao quanh điểm nhấn chiến lược, như được minh họa trong Hình 12.1.

“Các tuyên bố chiến thuật được phát triển từ các quan điểm và phương hướng được thiết lập bởi các tuyên bố chiến lược. Các bước liên quan được minh họa trong Hình 12.2 và được tóm tắt trong Hộp 12.1 ở cuối chương ”(Finkelstein, 1993, trang 193–194).

Tóm tắt hợp

Các quyết định chiến lược trước đây đã thay đổi trong một thời gian dài được phản ánh trong các thị trường, sản phẩm, dịch vụ và cơ cấu tổ chức cụ thể. Tuy nhiên, trong môi trường ngày nay, những quyết định này có thể thay đổi thường xuyên. Do đó, các quyết định chiến thuật giúp một tổ chức phản ứng nhanh chóng với những thay đổi của môi trường (Finkelstein, 1993, trang 193).

Diễn giải

Diễn giải là từ chỉ việc diễn đạt lại ý tưởng trong tài liệu nguồn theo cách của bạn. Bởi vì ý tưởng có nguồn gốc của tài liệu nguồn nên bạn phải trích dẫn nguồn của ý tưởng. Diễn giải tốt là khi nội dung diễn giải đồng điệu với nội dung của bạn; điều đó cũng chứng tỏ là bạn đã hoàn toàn hiểu rõ tài liệu nguồn.

Ví dụ về cách diễn giải với tài liệu gốc:

Các phân khúc thị trường, sản phẩm hoặc dịch vụ và cấu trúc tổ chức có thể cần thay đổi theo thời gian để đảm bảo các định hướng chiến lược tiếp tục được tuân thủ. Một doanh nghiệp phải phản ứng nhanh chóng dưới áp lực cạnh tranh, lập pháp hoặc chính trị. Để đạt được điều này, nhiều quyết định chiến lược đã được xác định trước đây phải được đưa ra ở cấp độ thấp hơn trong tổ chức so với trước đây. Các tuyên bố chiến lược đưa ra định hướng tổng thể và các tiêu chí để lựa chọn thị trường và công nghệ phù hợp; nghĩa là, chúng cung cấp một trọng tâm dài hạn (Finkelstein, 1993, trang 193).

Cách diễn giải hợp lý

Một số chuyên gia đồng ý rằng một công ty phải có khả năng đáp ứng những thay đổi của thị trường về sản phẩm hoặc dịch vụ bằng cách đẩy xuống các cấp tổ chức thấp hơn các quyết định chiến lược đã được đưa ra trước đó ở cấp cao hơn. Do đó, các cấp tổ chức thấp hơn phải đưa ra định hướng tổng thể và trọng tâm dài hạn. (Finkelstein, 1993, trang 193).

Hướng dẫn trích dẫn tài liệu

Để người đọc dễ dàng tìm kiếm và tra cứu, bạn nên cung cấp đầy đủ thông tin về tài liệu được trích dẫn. Cụ thể, bạn nên cung cấp đầy đủ một số thông tin sau: Tác Giả, Tiêu Đề, Ấn Phẩm, Phiên Bản, Nơi Xuất Bản, Nhà Xuất Bản, Ngày Xuất Bản, Nhà Phát Hành và Vị trí trích dẫn: trang, đoạn, phần… Nếu nội dung đó được xuất bản trên không gian mạng, bạn cần cung cấp thêm địa chỉ web (URL).

Dựng cốt truyện

Mặc dù mỗi nhà văn lại có một cách nghĩ và cách làm việc khác nhau. Nhưng nhìn chung, quá trình chuyển đổi những thông tin dạng thô trở thành tác phẩm hoàn chỉnh đều trải qua bốn giai đoạn cơ bản: diễn giải các ghi chú và tài liệu nghiên cứu, chọn câu chuyện hoặc luận điểm mà bạn sẽ trình bày, tinh chỉnh tình tiết hoặc luận cứ  sửa chữa các bản nháp của bạn.

Khi diễn giải các ghi chú và tài liệu nghiên cứu, bạn đang chuyển đổi những thông tin đã thu thập được thành kiến thức, hiểu biết của mình. Nhờ đó, bạn kiểm soát được những thông tin mình đang có, quay trở lại giai đoạn tìm kiếm thông tin nếu cần và có thể phân loại, sắp xếp những gì bạn thu thập được một cách hợp lý.

Sau khi nắm bắt được những thông tin mình đang có, bạn cần xác định câu chuyện hoặc luận điểm mà bạn muốn trình bày. Lựa chọn của bạn sẽ cho bạn biết rõ mục đích và chủ đề bài viết của bạn; hướng trình bày hoặc chiến lược viết mà bạn sẽ áp dụng. Bạn có thể thay đổi, sửa đổi câu chuyện hoặc luận điểm của mình nhiều lần cho đến khi suy nghĩ xong và sẵn sàng viết bản thảo cuối cùng.

Để nội dung bạn trình bày đáng tin và thuyết phục được nhiều người đọc hơn, bạn cần phải cung cấp các dẫn chứng và ví dụ cho những gì bạn đang nói. Bạn có thể tìm kiếm dẫn chứng từ các tài liệu mà bạn đã nghiên cứu hoặc đưa ra các ví dụ từ kinh nghiệm của bạn hoặc người khác để chứng minh cho những luận điểm mà bạn đã đưa ra.

Sau khi sắp xếp lại các thông tin, bạn đã có bản nháp đầu tiên và cũng là cốt truyện đầu tiên của tác phẩm. Trong bản nháp tiếp theo, bạn nên bỏ qua vấn đề chính tả, dấu câu và ngữ pháp để tập trung vào cách trình bày ý tưởng của mình theo phác thảo ban đầu. Trong đó, bạn cần đặc biệt chú ý đến cấu trúc của tác phẩmtrật tự câu chuyện (cốt chuyện). Càng sửa đổi bản nháp của mình nhiều lần, bạn sẽ càng khám phá ra thêm cách để cải thiện cách trình bày tác phẩm của mình.

Cấu trúc

Một câu chuyện có thể chia làm ba phần: phần mở đầu, phần nội dung và phần kết thúc. Phần mở đầu có nhiệm vụ dẫn dắt người đọc vào câu chuyện. Phần nội dung có nhiệm vụ trình bày nội dung của câu chuyện. Phần kết thúc có nhiệm vụ tóm tắt nội dung câu chuyện hoặc nhắn nhủ người đọc thông điệp nào đó.

Trong phần mở đầu, các nhà văn thường sử dụng các chủ đề gần gũi với đối tượng độc giả mà mình đang hướng tới để dễ dàng dẫn dắt người đọc nhập tâm vào nội dung câu chuyện. Ví dụ, nếu bạn đang viết một câu chuyện hướng đến người đọc là sinh viên, bạn có thể chọn một nhân vật nào đó của câu chuyện là sinh viên hoặc sử dụng các tình tiết về đời sống của sinh viên để dẫn dắt người đọc vào câu chuyện.

Trong phần nội dung, các nhà văn sẽ cố gắng trình bày thật chi tiết, chân thực và cố gắng tạo ra ấn tượng mạnh mẽ cho người đọc. Bởi vì khi đọc, người đọc sẽ hòa mình/nhập tâm vào các nhân vật trong truyện và những trải nghiệm này có giá trị tương đương với những trải nghiệm để rút ra những bài học xương máu trong đời thực. Ấn tượng càng mạnh mẽ thì thông điệp càng ăn sâu vào tiềm thức của người đọc. Bởi vậy mới có câu “sống trăm năm sao bằng thấy trăm đời” – ý nói đúc rút kinh nghiệm trong cuộc đời mình không thể sánh bằng việc đọc sách để học hỏi kinh nghiệm từ hàng trăm cuộc đời khác.

Câu chuyện nào cũng có phần kết thúc, kết thúc của câu chuyện thường bắt đầu bằng việc các nhân vật trong truyện bước sang một giai đoạn mới trong cuộc đời mình hoặc học được một bài học xương máu và sống tiếp. Kết thúc của câu chuyện trong các tác phẩm báo chí sẽ hơi khác một chút, nhiều tờ báo sẽ tóm tắt toàn bộ nội dung câu chuyện trong phần đầu tiên để người đọc nhanh chóng nắm bắt được thông tin và kích thích trí tò mò để người đọc tìm hiểu toàn bộ nội dung của câu chuyện. Nhưng, cấu trúc ba phần của một câu chuyện không bao giờ thay đổi.

Cốt chuyện

Trong một câu chuyện, cốt truyện là cách mà bạn chọn để kể lại câu chuyện. Bạn có thể kể câu chuyện theo đúng trình tự những gì đã diễn ra hoặc chọn sử dụng các bước nhảy không thời gian để thay đổi trật tự câu chuyện hoặc và chọn người kể chuyện để che giấu câu chuyện thực sự. Ngoài ra, bạn cũng có thể chọn sử dụng các mô hình câu chuyện để định hình các tình tiết trong câu chuyện của mình ngay từ đầu.

Sau đây là ví dụ một số cách để kể câu chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ”. Dù những ví dụ trên chọn cách mở đầu câu chuyện khác nhau nhưng nội dung của câu chuyện “Cô bé quàng khăn đỏ” thì không có gì thay đổi:

  • “Bên trong con sói thật tối. Người bà không nói được lời nào vì trong này khá ngột ngạt và đầy những bộ phận của gà già và túi ni lông mà con sói đã ăn nhầm ” – kể câu chuyện từ đoạn giữa.
  • “Mỗi lần bà ngoại nhớ lại quãng thời gian tồi tệ bên trong con sói.” – kể câu chuyện từ một đoạn hồi tưởng.
  • “Trên sàn nhà có một xác chết, xác con sói hoặc hai xác chết, bởi vì trong một số phiên bản, người bà chết sau khi thoát ra khỏi bụng con sói. Điều gì đã gây ra vụ giết người kép này? “ – sử dụng cấu trúc tiểu thuyết trinh thám.
  • “Cô bé quàng khăn đỏ rất nhỏ để biết rằng sau hai tuần nữa, cô bé sẽ nhìn lại một trong những sự kiện quan trọng nhất của cuộc đời mình.” – sử dụng bước nhảy thời gian.

Không thời gian

Như bạn cũng đã biết, chúng ta luôn sống trong thực tại. Những gì đã xảy ra là quá khứ và những gì sẽ xảy ra là tương lai. Mặc dù, chúng ta không bao giờ biết chắc chắn được điều gì sẽ xảy ra trong tương lai nhưng chúng ta có thể lập kế hoạch cho tương lai. Bẩm sinh, con người đã có khả năng hồi tưởng về quá khứ và tưởng tượng ra các phương án hành động cũng như kết quả của những hành động ấy. Và không gian được tạo ra bởi sự hồi tưởng và tưởng tượng hoàn toàn tách bạch với thực tại.

Ngoài không thời gian được tạo ra bởi trí tưởng tượng của con người, ngày nay cũng tồn tại các không thời gian lồng ghép trong thực tại như không gian trong một câu chuyện, không gian trong một bộ phim, không gian trong ti vi…

Không thời gian này trong một không thời gian khác tạo thành một vòng lặp vô hạn

Trong các câu chuyện đơn giản, ngoài không gian thực tại, chỉ tồn tại duy nhất một không gian được tạo ra bởi trí tưởng tượng hoặc không gian trong một câu chuyện hoặc không gian trong một bộ phim hoặc không gian trong ti vi… Nhưng cũng có những câu chuyện phức tạp hơn được tạo bởi các nội dung của không thời gian này lồng bên trong một nội dung của không thời gian khác. Ví dụ, một người đàn ông đang đứng trước gương (không gian thực tại) và trong chiếc gương đó (không gian số 1) lại có một người đàn ông đang đứng trước gương và trong chiếc gương đó (không gian số 2) lại có một người đàn ông đang đứng trước gương và…

Tóm lại, khi sử dụng nhiều hơn một không thời gian, cốt truyện hay trật tự câu chuyện ban đầu sẽ bị thay đổi. Còn khi sử dụng nhiều không thời gian lồng vào nhau, câu chuyện sẽ trở nên phức tạp hơn và hấp dẫn hơn(?) vì sẽ có những câu chuyện này tồn tại trong một câu chuyện khác… Một trong các tác phẩm kinh điển sử dụng thủ pháp lồng ghép các không thời gian mà bạn có thể tham khảo là Ngàn lẻ một đêmTay Sát Thủ Mù của Margaret Atwood.

Người kể chuyện

Khi viết một câu chuyện, bạn phải chọn lựa xem ai là người đang kể và họ đang kể câu chuyện đó cho ai? Người kể chuyện có thể là bạn hoặc chúa – người nhìn thấy, biết tất cả nhưng không liên quan đến câu chuyện. Người theo dõi câu chuyện có thể là bạn hoặc người đọc. Có tất cả 3 người kể chuyện: người kể chuyện thứ nhất, người kể chuyện thứ hai và người kể chuyện thứ ba.

Nhưng dù sử dụng người kể chuyện nào thì điều quan trọng là bạn phải nhanh chóng thiết lập người kể chuyện lên tác phẩm của mình. Và bạn phải luôn luôn cho người đọc biết bạn đang sử dụng góc nhìn của nhân vật nào trong tất cả các bối cảnh. Nếu bạn đang sử dụng ngôi thứ ba, bạn hãy sử dụng tên nhân vật sớm nhất có thể. Một câu đơn giản như “Lan cảm thấy mệt mỏi” cũng đủ để người đọc biết bạn đang sử dụng ngôi nào.

Người kể chuyện là một công cụ quan trọng trong quá trình phát triển nhân vật. Bạn đang mô tả thế giới qua đôi mắt của họ và cho người đọc biết họ nghĩ gì và cảm thấy gì. Bạn cần phải biết người kể chuyện và các nhân vật của mình biết điều gì và không biết điều gì. Thường xuyên xem lại bài viết của bạn để tìm ra những sai lầm mà bạn có thể đã mắc phải như: nhân vật nào đó tiết lộ thông tin mà họ không thể biết.

Khi bạn đã chọn sử dụng một người kể chuyện nào đó, hãy kiên trì với quyết định đó. Nếu bạn đang sử dụng người kể chuyện với góc nhìn của nhân vật này rồi lại đột ngột chuyển qua người kể chuyện với góc nhìn của nhân vật khác sẽ làm khán giả bối rối và cảm thấy tác phẩm của bạn dở tệ.

Nhưng, bạn cũng không nhất thiết phải sử dụng một ngôi xuyên suốt tác phẩm của mình. Miễn là khi chuyển qua một ngôi/góc nhìn khác. Bạn tạo ra một giao ước với người đọc rằng: bạn sẽ sử dụng góc nhìn đó trong suốt quá trình diễn ra một phần hoặc chương nào đó của câu chuyện.

Người kể chuyện thứ nhất

Người kể là một nhân vật trong truyện và đang kể cho người đọc nghe. Người kể thường xưng tôi và nội dung câu chuyện bị giới hạn bởi sự hiểu biết của người kể chuyện.

  1. Bạn chỉ có thể truy cập vào thế giới nội tâm của nhân vật đang kể chuyện.
  2. Nội dung câu chuyện bị giới hạn bởi những điều mà nhân vật kể chuyện biết.

Ưu điểm: Bạn có thể dẫn dắt độc giả đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật. Từ đó, bạn có thể truyền, gửi cho độc giả những thông điệp sâu sắc.

Nhược điểm: Độc giả luôn luôn có xu hướng muốn biết nhiều hơn về nhân vật trung tâm. Vì vậy, bạn sẽ cần bỏ nhiều thời gian và công sức để xây dựng hình ảnh nhân vật trung tâm.

Tham khảo: Nỗi Lòng của Natsume Soseki.

Người kể chuyện thứ hai

Người kể là chúa, người nhìn thấy và biết tất cả nhưng không liên quan đến câu chuyện, đang kể câu chuyện về bạn hoặc người khác cho bạn nghe.

  1. Người đọc sẽ phải tưởng tượng mình là nhân vật trong chuyện.
  2. Bạn có thể truy cập vào thế giới nội tâm của tất cả các nhân vật.
  3. Nội dung câu chuyện không bị giới hạn bởi những gì nhân vật chính biết.

Ưu điểm: Góc nhìn cùa người thứ hai khiến câu chuyện trở lên khách quan; nội dung nói về “chính độc giả” nên dễ chiếm được lòng tin và cảm tình của độc giả. Từ đó, bạn có thể truyền, gửi cho độc giả những thông điệp sâu sắc.

Nhược điểm: Viết một tác phẩm dài bằng ngôi thứ hai là một thách thức lớn với nhiều nhà văn. Vì vậy, rất ít nhà văn sử dụng phương pháp này.

Tham khảo: Ngôi Trường Mọi Khi của Nguyễn Nhật Ánh.

Người kể chuyện thứ ba

Người kể chuyện thứ ba là chúa, nhìn thấy và biết tất cả nhưng không liên quan đến câu chuyện. Khi viết, người kể sẽ gọi đích danh tên nhân vật được kể.

Ưu điểm: Sử dụng góc nhìn của người thứ ba khiến nội dung khách quan và đáng tin hơn. Vì vậy, bạn không cần quá nhiều thông tin để xây dựng hình tượng các nhân vật.

Người kể chuyện thứ ba được chia ra làm hai loại: bị giới hạn và không có giới hạn.

Bị giới hạn

Người kể sử dụng góc nhìn/ hiểu biết hạn hẹp của nhân vật trung tâm làm giới hạn nội dung của câu chuyện.

  1. Bạn chỉ có thể truy cập vào thế giới nội tâm của nhân vật trung tâm.
  2. Nội dung câu chuyện bị giới hạn bởi những gì nhân vật trung tâm biết.

Ưu điểm: Giúp độc giả đi sâu vào thế giới nội tâm của nhân vật trung tâm. Từ đó, bạn có thể truyền gửi những thông điệp sâu sắc.

Tham khảo: Ông Già Và Biển Cả của Hemingway.

Không giới hạn

Người kể sẽ nhìn thấy và biết tất cả mọi điều. Nội dung của câu chuyện không có giới hạn.

  1. Bạn có thể truy cập vào thế giới nội tâm của tất cả các nhân vật.
  2. Bạn có thể chia sẻ thông tin mà các nhân vật không biết.

Ưu điểm: Khả năng tiết lộ mọi thông tin làm đơn giản hoá việc xây dựng hình tượng các nhân vật.

Tham khảo: Tác phẩm Phúc Lành Của Đất của nhà văn Knut Hamsun.

Trình bày chi tiết

Các nhà văn có kinh nghiệm sử dụng chữ viết để khám phá và khám phá. Quá trình đặt câu hỏi và viết luôn đi đôi với nhau; viết là một cách để người viết suy nghĩ. Chỉ sau khi người viết kiểm tra kỹ lưỡng chủ đề thông qua quá trình viết và hài lòng với những ý tưởng mình đã khám phá thì nhà văn mới đánh bóng văn bản cho người đọc. Khi ấy, người viết sẽ quyết định về cách tổ chức nội dung, phong cách trình bày và chiến lược viết nào sẽ được sử dụng để viết bản nháp cuối cùng.

Chiến lược viết

Các chiến viết mà bạn có thể sử dụng bao gồm: phân tích {phân tích, so sánh và đối chiếu, giải thích nguyên nhân và kết quả}, tổng hợp {nêu rõ quan điểm của bạn và bảo vệ nó; đề xuất giải pháp}, đánh giá và thuyết phục. Trong đó, phân tích và tổng hợp là hai chiến lược được sử dụng nhiều nhất, đánh giá là chiến lược phức tạp nhất và thuyết phục là chiến lược được sử dụng để thay đổi niềm tin của người đọc.

Phân tích

Phân tích, cơ sở của nhiều chiến lược viết khác, là quá trình chia nhỏ một thứ gì đó thành các phần nhỏ hơn và ghép các phần đó lại với nhau để hiểu rõ hơn về nó. Khi bạn so sánh và đối chiếu một thứ gì đó với một thứ khác; bạn đang phân tích và làm rõ những điểm giống và khác nhau bằng cách thiết lập các tiêu chí so sánh.

Khi bạn tìm cách giải thích nguyên nhân và kết quả của một hành động, sự kiện hoặc tình huống; bạn đang cố gắng xác định nguồn gốc nguyên nhân và kết quả của chúng. Có thể, bạn sẽ khám phá ra một chuỗi các sự kiện là nguyên nhân dẫn đến kết quả. Tuỳ thuộc vào luận điểm và mục đích của mình, bạn sẽ xác định đâu là ranh giới giữa nguyên nhân và kết quả.

Ví dụ về phân tích

Tư duy phản biện đã được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau cho phù hợp các mục đích khác nhau. Theo nghĩa hẹp, nó có nghĩa là phân tích và đánh giá các lập luận, vạch trần các lập luận ngụy biện và hình thành các lập luận hợp lý của riêng bạn sẽ tồn tại dưới sự giám sát của một nhà tư tưởng phê bình khác…. Nhưng theo một nghĩa rộng hơn, tư duy phản biện có thể có nghĩa là bất kỳ tư duy nào được đánh giá bằng các tiêu chí nhằm đưa đến kết quả là tư duy tốt. Suy nghĩ có thể nông cạn, kém cỏi, phiến diện, tự lừa dối và bảo vệ cái tôi. Tư duy phản biện có nghĩa là kiểm tra tư duy của bạn và của người khác để chắc chắn rằng đó là tư duy tốt (Đại học Maryland University College, 1996, trang 1–4).

Tổng hợp

So với chiến lược phân tích, chiến lược tổng hợp sẽ phức tạp hơn một chút. Bạn cần tổng hợp tất cả các thông tin và ý tưởng lại với nhau thành một tổng thể mạch lạc. Ngoài ra, bạn còn phải dẫn chứng những thông tin có liên quan như số liệu thống kê, ý kiến của các chuyên gia… để thuyết phục người đọc tin rằng luận điểm của mình là đúng đắn.

Ví dụ về tổng hợp

Định kiến ​​về giới tính, chủng tộc và giai cấp có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của ý thức về bản thân và tiếng nói. Tương tự như vậy, các quy ước tu từ mà cộng đồng diễn ngôn yêu cầu có thể lấn át tiếng nói cá nhân của từng người viết. Nhưng bất chấp những áp lực này, sự kết hợp của các chiến lược viết và sửa đổi tự phát và có chủ ý có thể giúp bạn nắm bắt được tiếng nói cá nhân đích thực của mình khi viết. Trong giai đoạn lập kế hoạch và phác thảo của quá trình viết, viết tự do theo cụm và liên tục có thể cho phép bạn kết nối về mặt cảm xúc với những thông tin có vẻ không cá nhân được hấp thụ từ việc đọc của bạn. Ở giai đoạn viết nháp, viết tự do kết thúc mở có thể giúp bạn khi bạn đấu tranh để thể hiện sự hiểu biết của bản thân và sự gắn bó với các chủ đề bạn viết.

Đánh giá

Đánh giá là chiến lược viết phức tạp nhất và thường được sử dụng cùng các chiến lược viết khác. Khi sử dụng chiến lược này, trước tiên bạn thiết lập các tiêu chí mà bạn sẽ sử dụng để đánh giá đối tượng của mình, áp dụng chúng cho các phần cụ thể của đối tượng mà bạn đang đánh giá và đưa ra kết luận về việc đối tượng của bạn có đáp ứng các tiêu chí hay không. Tóm lại, bạn cần:

  1. Thiết lập các tiêu chí được sử dụng để đánh giá.
  2. Áp dụng chúng cho các phần cụ thể của đối tượng mà bạn đang đánh giá.
  3. Đánh giá mức độ đáp ứng của các đặc điểm được chọn dựa trên các tiêu chí.
  4. Trình bày kết quả của bạn, cùng với các ví dụ, để hỗ trợ cho lập luận của bạn.

Thuyết phục

Thuyết phục là nhằm mục đích thay đổi ý kiến hoặc niềm tin của độc giả hoặc khuyến khích họ chấp nhận một mức độ nào đó ý kiến hoặc niềm tin của bạn. Một cách tổng quát, mọi bài viết đều có yếu tố thuyết phục. Dù là thuyết phục người đọc tiếp tục đọc bài viết của bạn hoặc tín nhiệm bạn trong một lĩnh vực nào đó.

Bạn có thể làm cho bài viết của mình trở nên thuyết phục bằng cách đáp ứng nhu cầu của người đọc. Khi bạn ghi nhớ người đọc, bạn có thể xác định được quan điểm và thái độ của họ. Sử dụng phong cách và giọng điệu của bạn để thể hiện sự tôn trọng đối với người đọc. Cung cấp cho người đọc các lập luận và bằng chứng — ví dụ, ám chỉ văn bản hoặc nghiên cứu — để hỗ trợ ý kiến hoặc niềm tin của bạn.

Phong cách trình bày

Trong văn bản, nội dung được cấu thành từ: các từ, cụm từ, câu, đoạn văn… Nhưng khi đọc; các từ, cụm từ, câu, đoạn văn… ấy sẽ chuyển đổi thành âm thanh trong tâm trí người đọc. Vì vậy, cách dùng từ và ngắt nghỉ trong văn bản sẽ quyết định ngữ điệu và nhịp điệu của văn bản. Trong đó, nhịp điệu sẽ quyết định tốc độ tiếp nhận thông tin của người đọc; ngữ điệu sẽ quyết định thái độ, cảm xúc của văn bản. Bạn nên kiểm soát nhịp điệu, ngữ điệu nội dung mình đang viết bằng cách thường xuyên đọc – to, rõ ràng – lại những gì mình đã viết.

Văn phong là giọng nói của nhà văn, mỗi nhà văn lại có một văn phong khác nhau. Nhưng, nhìn theo hai thái cực, cách diễn đạt của bất kỳ nhà văn nào cũng đều nằm ở đâu đó giữa hai cách trình bày sau: trình bày trực tiếp, ngắn gọn và trình bày cầu kỳ, hoa mỹ. Phong cách trình bày cầu kỳ, hoa mỹ, sử dụng nhiều tính từ, phụ từ và mệnh đề phụ được gọi là Baroque. Phong cách trình bày trực tiếp, ngắn gọn, ít dùng tính từ và phụ từ được gọi là Plainsong.

Ví dụ về cách trình bày theo phong cách Baroque:

Những người quan sát bầu trời kinh ngạc nhìn con chim nhân tạo vĩ đại đang bay xuống bầu trời. . . Sự ngạc nhiên, ngạc nhiên, hấp dẫn đã được viết trên mọi hình ảnh. . . một cỗ máy du hành kết hợp tốc độ của đầu máy với sự thoải mái của ô tô, và ngoài ra, tăng tốc qua một phần tử cho đến nay chỉ được điều hướng bằng loại lông vũ. Thật ra, đó là chất thơ của sự chuyển động, và sức hấp dẫn đối với trí tưởng tượng của nó thể hiện rõ trong mỗi khuôn mặt hếch lên. ” (Roger E. Bilstein, Chuyến bay ở Mỹ: Từ nhà Wrights đến các phi hành gia , xuất bản lần thứ 3. Nhà xuất bản Đại học Johns Hopkins, 2001).

Ví dụ về cách trình bày theo phong cách Plainsong:

Cha tôi có một trang trại nhỏ tại vùng Nottingham. Cha tôi có năm con trai, tôi là thứ ba. Năm mười bốn tuổi, tôi đến Cambridge theo học trường Emanuel. Ba năm trời, tôi học chăm chỉ. Chẳng may, số tiền nuôi tôi ăn học tuy chẳng đáng là bao, nhưng số tiền ấy cũng đã trở thành một gánh nặng cho gia đình vốn nghèo túng. Thế là tôi bị gửi đi tập việc tại nhà giải phẫu danh tiếng của ông James Bates, một nhà giải phẫu nổi tiếng ở Luân Đôn. Tôi tập việc ở đấy bốn năm. Thỉnh thoảng, cha tôi gửi cho tôi ít tiền. Tôi dùng số tiền này để học nghề hàng hải và những môn toán cần thiết cho người đi biển, bởi vì tôi luôn luôn nghĩ rằng, một ngày mai đây, đó phải là số mệnh của tôi. Sau khi từ biệt ông Bates, tôi trở về nhà. Cha tôi, chú tôi là John cùng vài ba người họ hàng thân thân nữa gom góp cho tôi món tiền bốn mươi sterling và hứa hằng năm sẽ cung cấp cho tôi ba mươi sterling để tôi ăn học ở Leyden. Tôi học ngành thuốc trong thời gian hai năm, bảy tháng, tôi biết rằng nghề chữa bệnh này rất cần thiết cho những cuộc du lịch lâu dài. (Jonathan Swift, Gulliver’s Travels. Nhà xuất bản Văn Học, 03 – 2015).

Biên tập và minh họa

Nghề biên tập

A

Xin chào! Tôi là Viễn Zu, người quản trị và cũng là chủ bút của trang này. Tôi luôn nỗ lực đem đến cho độc giả những nội dung hữu ích, thiết thực với trải nghiệm tốt nhất. Nhưng rất có thể, thỉnh thoảng, bạn sẽ bắt gặp một số bài viết chưa đưa ra được lời giải tận cùng của vấn đề hoặc có trải nghiệm kém thú vị. Đó là vì tôi không có đủ thời gian và nguồn lực để tạo ra các bài viết đáp ứng tiêu chuẩn biên tập cao nhất. Vì vậy, nếu có thể, hãy trợ giúp tôi về mặt tài chính bằng cách gửi tiền về số tài khoản/tài khoản đích: vienzu của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank). Xin cảm ơn!

Viễn Zu
Viễn Zuhttps://vienzu.com/
Cuộc sống là một hành trình bất tận: hồi tưởng quá khứ, cảm nhận thực tại và mơ về tương lai.

Bình luận

Hanoi
overcast clouds
29 ° C
29 °
29 °
90 %
1.3kmh
100 %
CN
27 °
T2
30 °
T3
31 °
T4
32 °
T5
31 °