fbpx

Đọc và xem gì để hiểu phụ nữ ở Nhật Bản

Đọc và xem gì để hiểu phụ nữ ở Nhật Bản

Sáu cuốn sách và một bộ phim kể về cuộc sống ở Nhật Bản - một trong những quốc gia giàu có nhất thế giới.

Trong chỉ số Glass ceiling năm 2022 của The Economist, một thước đo hàng năm về vai trò và ảnh hưởng của phụ nữ trong lực lượng lao động ở 29 quốc gia, chỉ có Hàn Quốc đạt điểm thấp hơn Nhật Bản. Báo cáo Khoảng cách Giới tính Toàn cầu năm 2022 của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, cũng tính đến yếu tố đại diện chính trị, đã xếp Nhật Bản ở vị trí thứ 116 trong số 146 quốc gia. Điều đó sẽ không mấy ngạc nhiên đối với phụ nữ Nhật Bản, những người đã quen sống trong một xã hội gia trưởng nghiêm khắc.

Chính phủ mong muốn tạo ra một xã hội “trong đó tất cả phụ nữ đều tỏa sáng”, một khẩu hiệu dường như vô tình mang tính mỉa mai, bởi phụ nữ Nhật Bản luôn sống dưới cái bóng của đàn ông. Murasaki Shikibu, một cung nữ của triều đình vào thế kỷ 11, người đã viết “Truyện kể về Genji”, được cho là cuốn tiểu thuyết đầu tiên trong lịch sử, đã mô tả sự phân biệt đối xử mà cô phải chịu đựng. Cô viết trong nhật ký rằng cha cô thường thở dài và nói: “Giá như con là con trai. Một tình cảm như vậy đã quen thuộc với phụ nữ Nhật Bản 1.000 năm sau. Họ thường từ bỏ tham vọng nghề nghiệp để ưu tiên cho chồng con. Họ ít xuất hiện hơn trong cuộc sống công cộng so với phụ nữ ở các nước giàu khác.

 Những cuốn sách này, và một bộ phim sẽ giúp soi sáng những người Nhật:

The Hole. Bởi Oyamada Hiroko. Dịch bởi David Boyd. New Directions; 92 trang; $12.95 và £9.99

Cuốn sách đầy ám ảnh này, của một trong những tiểu thuyết gia hứa hẹn nhất của Nhật Bản, là sự tôn kính đối với “Alice ở xứ sở thần tiên” của Lewis Carroll. Nhưng lỗ hổng trong câu hỏi không dẫn đến một thế giới giả tưởng của những người thợ làm mũ điên rồ và những bữa tiệc trà. Thay vào đó, nó là một con mương đầy bùn bên cạnh một con sông mà Asahi, nhân vật nữ chính của cuốn sách, rơi xuống sau khi cô chuyển đến quê chồng ở vùng nông thôn.

Cuốn tiểu thuyết của bà Oyamada mô tả cuộc sống của một bà nội trợ ở Nhật Bản như một trong những điều tầm thường đến nát lòng. Asahi từ bỏ công việc văn phòng bán thời gian để chuyển đến sống cùng chồng. Bạn của cô ấy mô tả việc di chuyển – một cuộc trốn thoát khỏi sự cực nhọc của công ty để bước vào thế giới của gia đình – là “giấc mơ” của một người phụ nữ. Nhưng chỉ mất chưa đầy một ngày để Asahi cảm thấy mệt mỏi với cuộc sống mới.

Hàng xóm đặt biệt danh cho cô là “cô dâu”, giảm tình trạng hôn nhân của cô. Sự nhàm chán thật kinh khủng. Và trớ trêu thay, một cái lỗ hoàn toàn phù hợp với cơ thể của Asahi vừa trở thành lối thoát vừa là minh chứng cho giới hạn của cuộc sống mới của cô.

Stranger in the Shogun’s City. Bởi Amy Stanley. Scribner; 352 trang; $18. Vintage; £16.99

Vào năm 1804, một bé gái tên là Tsuneno được sinh ra trong một gia đình tu sĩ Phật giáo tại một ngôi làng Nhật Bản trên bờ biển đầy tuyết. Nhưng thay vì sống một cuộc sống đoan trang, ngoan đạo như mong đợi, cô đã sớm trải qua ba cuộc hôn nhân và bỏ trốn đến Edo, thành phố ngày nay được gọi là Tokyo.

Cũng phi thường như cuộc sống khác thường của Tsuneno là sự tái tạo tỉ mỉ của Amy Stanley về nó. Nhà sử học đã sử dụng những bức thư, nhật ký, biên lai thuế và các tài liệu lưu trữ khác được viết bằng tiếng Nhật cổ để kể câu chuyện về một người phụ nữ đã từ chối những nỗ lực của gia đình để khiến cô ấy “trở lại cuộc sống ngột ngạt” trong làng.

Tiểu sử của bà Stanley chứa đầy những chi tiết sống động gợi lên những điều kiện vật chất trong thế giới của Tsuneno: trong khi những con hẻm ở Edo được trang hoàng bằng những chiếc áo khoác “có hoa văn và sọc…và cả lụa nữa”, thì Tsuneno lại “lỗi thời một cách thảm hại”⁠ – và lạnh⁠ – trong bộ quần áo màu đen sơ sài. Gia đình cô từ chối gửi thêm trang phục cho cô; Khi mẹ cô cuối cùng cũng bằng lòng, vợ của chủ nhà Tsuneno đã tịch thu bưu kiện vì một khoản nợ chưa trả.

Cuộc sống của Tsuneno đầy thất vọng và thất bại. Mặc dù câu chuyện của cô diễn ra trong bối cảnh Mạc phủ Edo sụp đổ, nhiều cuộc đấu tranh của cô có vẻ quen thuộc với độc giả đương thời.

Poison Women. Bởi Christine Marran. University of Minnesota Press; 220 trang; $26.50

Vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, xã hội Nhật Bản bị ảnh hưởng bởi ý tưởng về dokufu, hay “phụ nữ đầu độc”. Hình ảnh những người phụ nữ phạm pháp, lệch lạc tình dục này được lấy cảm hứng từ một vài nữ tội phạm. Nhưng dokufu được miêu tả rộng rãi trong tiểu thuyết, kịch kabuki và phim ảnh, cũng như trên báo chí và hồi ký.

Christine Marran, một học giả, tìm hiểu ý nghĩa của hiện tượng văn hóa này, xuất hiện khi hệ thống phong kiến ​​của Nhật Bản đang kết thúc. Cô Marran giải thích rằng độc tài là biểu tượng cho những nỗi đau ngày càng tăng của Nhật Bản hiện đại: mặc dù đất nước đang giới thiệu nền dân chủ, giới tinh hoa vẫn hoài nghi phụ nữ thuộc tầng lớp thấp hơn, và tìm kiếm trong số họ những kiểu người có đặc điểm đáng sợ và ương ngạnh sẽ biện minh cho việc tước bỏ các quyền chính trị của họ.

Giống như các đồng nghiệp thời Victoria của họ, các bác sĩ Nhật Bản đã chuyển sang giả khoa học. Năm 1879, các bác sĩ đã khám nghiệm tử thi Takahashi Oden, một độc tài đã bị xử tử vì tội giết người. Họ nói rằng âm đạo “to một cách bệnh lý” của cô ấy là bằng chứng cho thấy bản chất ngang ngược của cô ấy. Cô Marran giải thích, ý tưởng về độc tài được sử dụng để thuyết phục những người phụ nữ “bình thường” phải phục tùng và dè dặt về tình dục – những áp lực vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.

Healing Labor. Bởi Gabriele Koch. Stanford University Press; 248 trang; $28.00 và £23.99

Bất kỳ du khách nào đến Tokyo, thủ đô của Nhật Bản, sẽ nhận thấy rằng tình dục ở khắp mọi nơi. Hình ảnh những cô gái ngực khủng mỉm cười bước xuống từ biển quảng cáo trong Anime. Phụ nữ thường lảng vảng trên đường phố, dụ dỗ đàn ông vào các tiệm mát xa mà cũng có thể là nhà chứa. Bất chấp sự phổ biến của tình dục, cuộc sống của những phụ nữ làm việc trong ngành công nghiệp tình dục có xu hướng trở nên vô hình.

Cuốn sách dân tộc học của Gabriele Koch, dựa trên hai năm nghiên cứu thực địa, mang đến cho độc giả cái nhìn thoáng qua về cách những người hành nghề mại dâm ở Nhật Bản coi trọng công việc của họ. Bà Koch gợi ý rằng có nhiều sự chồng chéo giữa ngành công nghiệp tình dục và lực lượng lao động phổ thông hơn dự kiến. Phụ nữ ở văn phòng thường bị coi là lao động rẻ mạt, bị giao cho những công việc chân tay như phục vụ trà. Họ ít có cơ hội thăng tiến hơn nam giới. Hoạt động mại dâm là một hình thức thay thế bị kỳ thị nhưng được trả lương cao hơn. Nhiều phụ nữ tham gia bán dâm bên cạnh công việc văn phòng.

Như tiêu đề của cuốn sách gợi ý, nhiều người trong ngành công nghiệp tình dục coi công việc của họ làiyashi, hay “chữa bệnh”. Trong văn hóa đại chúng, sự cực nhọc của những người làm công ăn lương để nuôi sống gia đình họ thường được so sánh với sự hy sinh quên mình của các võ sĩ đạo. Vì vậy, giải trí tình dục được coi là một phương tiện để trẻ hóa năng lực sản xuất của họ. Những người phụ nữ mà Koch gặp thường tự hào về việc chữa lành vết thương tinh thần cho đàn ông.

Masks. Bởi Enchi Fumiko. dịch bởi Juliet Winters Carpenter. Vintage; 144 trang; $16.95 và £8.99

Cuốn tiểu thuyết nhiều tầng lớp xuất bản năm 1958 này được nhiều người coi là một kiệt tác. Cốt truyện của nó tập trung vào Yasuko, một phụ nữ xinh đẹp được hai người đàn ông khao khát. Nhưng số phận của Yasuko chủ yếu được quyết định bởi người mẹ chồng ghen tuông của cô, Mieko. Enchi Fumiko minh họa một cách sống động những phẩm chất xảo quyệt, hoặc có lẽ là ma quỷ, của các nhân vật nữ của cô. Nhưng cô ấy cũng gợi ý rằng cô ấy có thể làm như vậy một cách trớ trêu, đánh vào sự sẵn sàng của người đọc để rơi vào ý tưởng về một người phụ nữ nguy hiểm.

Biểu tượng từ noh,một hình thức khiêu vũ truyền thống của Nhật Bản, cuốn tiểu thuyết tràn ngập. Nó cũng đề cập đến “Truyện kể về Genji”, mà chính Enchi đã dịch sang tiếng Nhật hiện đại. Nhưng bên dưới hình ảnh đó là lập luận trung tâm của tác giả: “Giống như có một nguyên mẫu phụ nữ là đối tượng cho tình yêu vĩnh cửu của đàn ông, thì cũng phải có một nguyên mẫu coi cô ấy là đối tượng của nỗi sợ hãi vĩnh cửu của anh ta, có lẽ là đại diện cho cái bóng của hành động xấu xa của chính mình.” Cốt truyện hấp dẫn, cũng như năng lực văn chương của Enchi.

Sound of the Mountain. Đạo diễn bởi Naruse Mikio (1954) và A Pale View of Hills. Bởi Kazuo Ishiguro. Vintage; 192 trang; $16. Faber & Faber; 192 trang; £9.99

Sound of the Mountain

Naruse Mikio, một đạo diễn không được biết đến rộng rãi ở phương Tây. Nhưng anh ấy xứng đáng được như vậy. Trong suốt sự nghiệp kéo dài 4 thập kỷ của mình, đỉnh cao là vào những năm 1950, Naruse đã làm những bộ phim tập trung vào sự đồng cảm sâu sắc đối với phụ nữ thuộc mọi tầng lớp xã hội. Tsukasa Yoko, nữ diễn viên từng xuất hiện trong một số phim của ông, từng nói: “Ông ấy hiểu rất rõ tâm lý phụ nữ”.

Trong “Âm thanh của núi”, một chuyển thể xuất sắc từ kiệt tác văn học cùng tên của Kawabata Yasunari, Naruse thoát ra khỏi mối quan tâm của cuốn tiểu thuyết về sự già đi (tựa đề ám chỉ điềm báo về cái chết). Thay vào đó, anh ấy tập trung vào những cuộc đấu tranh của phụ nữ, từ những tai ương trong nhà của Kikuko, một bà nội trợ ngoan ngoãn, cho đến mặt trái đen tối của cuộc đời nhân tình của chồng cô. Anh ta thậm chí còn bóp méo tình tiết của cuốn tiểu thuyết gốc để giúp Kikuko thoát khỏi cuộc hôn nhân đau khổ của cô.

Phim của Naruse, phát hành năm 1954, là một bức chân dung đáng chú ý về hoạt động bên trong của một gia đình Nhật Bản thời hậu chiến và vị trí của phụ nữ trong xã hội. Quý ngài Kazuo Ishiguro, người đoạt giải Nobel văn học người Anh gốc Nagasaki, đã coi Naruse là một trong những đạo diễn yêu thích của mình.

A Pale View of Hills

Cuốn tiểu thuyết đầu tay của Sir Kazuo, “A Pale View of Hills”, mượn những cái tên và chủ đề từ “Âm thanh của ngọn núi”, đan xen chúng một cách tinh nghịch vào câu chuyện của chính ông. Etsuko, một phụ nữ Nhật Bản sống một mình ở Anh, bị ám ảnh bởi vụ tự tử gần đây của con gái mình và cảm giác rằng cô ấy là một người mẹ tồi. Etsuko thấy mình nhớ lại một mùa hè ở Nagasaki, quê hương của cô, vào những năm 1950, và tình bạn mà cô đã xây dựng ở đó với Sachiko, một góa phụ trong chiến tranh. Nagasaki vẫn đang hồi phục sau chấn thương của quả bom nguyên tử. Giống như phần còn lại của đất nước, nó cũng đang trải qua một sự thay đổi trong cách đàn ông và phụ nữ liên quan đến nhau, một phần là do phụ nữ giành được quyền bầu cử. Tuy nhiên, Nhật Bản “không phải là nơi dành cho con gái”, Sachiko nói, khi cô mơ ước được chuyển đến Mỹ cùng bạn trai người Mỹ, Frank.

Cuốn tiểu thuyết mê hoặc vì những gì nó không thể hiện, hơn là vì những gì nó thể hiện. Nó không giải thích được tại sao Etsuko, một phụ nữ dè dặt và bảo thủ hơn Sachiko, lại rời Nhật Bản. Nhưng rõ ràng là những hồi ức của Etsuko về Sachiko và đứa con gái rắc rối của cô, Mariko, là mật mã cho cảm xúc của cô khi là một người nhập cư ở phương Tây và nỗi đau của cô dành cho đứa con của mình.

Ngài Kazuo thừa nhận rằng ấn tượng của ông về Nhật Bản có từ trước khi gia đình ông di cư sang Anh. Nhưng sự miêu tả của anh ấy về tâm lý của Etsuko, dường như được truyền cảm hứng từ những quan sát về trải nghiệm của chính mẹ anh ấy khi là một người nhập cư Nhật Bản, rất hấp dẫn. Đọc cùng với “Âm thanh của ngọn núi”, hay thậm chí là đọc riêng nó, cuốn tiểu thuyết là một cuộc khám phá hấp dẫn về cuộc sống của một người phụ nữ bên ngoài biên giới Nhật Bản

Trong khả năng của mình, nếu có thể, hãy trợ giúp đỡ trang bằng cách gửi tiền về số tài khoản/tài khoản đích: vienzu của Ngân hàng TMCP Việt Nam Thịnh Vượng (VPBank). Xin cảm ơn!

The Economist
The Economisthttps://www.economist.com/
The Economist là một ấn bản tin tức và các vấn đề quốc tế được phát hành hàng tuần bằng tiếng Anh dành cho giới trí thức được thành lập vào năm 1843 bởi James Wilson.

Bình luận